Veliki broj srpskih gastarbajtera su svoj životni i radni vek proveli u najrazvijenijim germanskim zemljama poput Austrije, Nemačke i Švajcarske. Većina njih je u ovim zemljama “zaradila” penzije, pri čemu se u pogledu ostvarenja istih javljaju brojne nedoumice. U narednom tekstu ćemo se baviti pitanjima vezanim za penzije iz Austrije, Nemačke i Švajcarske.
Velike radne migracije počev od 50-tih godina prošlog veka nametnule su kao imperativ tadašnjoj SFRJ zaključenje većeg broja sporazuma o socijalnom osiguranju sa razvijenim zapadnoevropskim zemljama gde su naši radnici emigrirali „trbuhom za kruhom“.
SPORAZUMI O SOCIJALNOM OSIGURANJU
Kako sa navedenim državama, dugi niz godina naša zemlja ima zaključene Sporazume o socijalnom osiguranju, to lica koja su radila na teritorijama istih mogu računati na sve benefite, koje Sporazumi o socijalnom osiguranju omogućavaju. To se pre svega odnosi na sabiranje staža radi ispunjenja uslova za ostvarivanje prava, isplatu utvrđene penzije u državi za koju se korisnik opredeli, pravo na zdravstvenu zaštitu i mnoge druge.
Osnovni princip u primeni međunarodnih ugovora je izjednačenost teritorija, u skladu sa kojim, činjenice nastale u drugoj državi uzimaju se kao da su nastale u inicijalnoj, u pogledu ostvarivanja i korišćenja prava iz penzijskog i invalidskog, zdravstvenog i osiguranja za slučaj nezaposlenosti.
PRAVO NA STAROSNU PENZIJU
Kada je reč o uslovima za starosnu penziju, osiguranik (muškarac ili žena) koji navrši ukupno 15 godina staža osiguranja (Srbija i Austrija), 5 godina staža (Nemačka), 1 godinu (Švajcarska), i odgovarajući broj godina života, može podneti zahtev za ostvarivanje prava na starosnu penziju. Takođe, pored navedenih uslova, za sticanje prava potrebno je i najmanje godinu dana staža osiguranja u Srbiji i godinu dana u Austriji ili Nemačkoj. Sporazumom o socijalnom osiguranju sa Švajcarskom, minimalno trajanje staža kao uslov za sabiranje nije predviđen, što konkretno znači da osiguranik koji navrši godine života i staž osiguranja predviđen odredbama nacionalnih zakonodavstava, u načelu je kvalifikovan za ostvarivanje prava na starosnu penziju u obe zemlje.
Odgovarajući zahtev podnosi se u zemlji u kojoj ima prebivalište ili pretežno boravi, jedinici fondova za penzijsko i invalidsko osiguranje nadležnoj za ostvarivanje prava primenom međunarodnim ugovorima. Ispunjenjem odgovarajućih uslova u pogledu godina života i trajanja staža, osiguranici mogu ostvariti i pravo na prevremenu starosnu penziju, ali je u svakoj od zemalja predviđeno umanjenje iste zbog ranijeg penzionisanja. U načelu, navedena vrsta penzije ostvaruje se uz manji broj godina života predviđen kao uslov, međutim, uz veći broj godina staža osiguranja kao uslov kao i odgovarajuće umanjenje visine davanja.
PRAVO NA INVALIDSKU PENZIJU
Kada je o invalidskoj penziji reč, odnosno o penziji zbog gubitka radne sposonosti ili smanjene radne sposobnosti uslovi su shodno prirodi samog prava drugačiji. Zajedničko za ostvarivanje prava na invalidsku penziju u svakoj od zemalja jeste gubitak/delimični gubitak radne sposobnosti koji se utvrđuje u odgovarajućem postupku veštačenja od strane lekara veštaka. Takođe, pored navedenog uslova, potrebno je i navršenje 5 godina staža osiguranja ukoliko je invalidnost posledica povrede van rada ili bolesti (Republika Srbija, Nemačka), 15 godina (Austrija), 3 godine (Švajcarska).
Izuzeci u pogledu uslova postoje u svakoj od zemalja ukoliko se radi o povredi na radu ili profesionalnoj bolesti kao uzroku invalidnosti. Veštačenje invalidnosti vrši se u zemlji u kojoj lice ima prebivalište ili pretežno boravi, u kojoj se obavlja neposredni pregled lica, i o čemu se naknadno sastavlja odgovarajući obrazac previđen Sporazumom, na osnovu čega po razmotrenju, druga zemlja ugovornica veštači gubitak radne sposobnosti.
ISPLATA UTVRĐENE PENZIJE
Kada je o isplati navedenih prava reč, ista se vrši u zemlji u kojoj je postupak pokrenut. Ukoliko to želi, korisnik se može izjasniti da se ona vrši u drugoj zemlji. Ukoliko se isplata vrši u Republici Srbiji, neophodno je da korisnik dostavi Potvrdu/Uverenje Banke o otvorenom tekućem računu za prijem penzije. Ukoliko se isplata penzije vrši u nekoj od prethodno navedenih zemalja, za isplatu penziju potrebno je dostaviti Instrukciju Banke sa upisanim IBAN i Uverenje o životu (koje se kasnije dostavlja jednom u svakoj godini). Takođe i ne manje važno, shodno mestu odnosno zemlji u kojoj se isplata penzije vrši, različiti su uslovi korišćenja prava i pokrivenost troškova zdravstvene zaštite.
Za više informacija o ovom, kao i drugim pitanjima iz domena penzijskog prava najbolje je da kontaktirate advokata.
